Rollerimizin Ardında Kim Var?


Bir an için şunu hayal edin: Bütün rolleriniz ortadan kalkıyor. Artık kimsenin çocuğu, eşi, annesi ya da babası, kardeşi, çalışanı ya da yöneticisi değilsiniz. Kimse sizden bir şey beklemiyor, hiçbir unvanınız yok.
Sizden geriye ne kalırdı?
Bu soru ilk duyulduğunda çoğumuzu biraz rahatsız eder. Cevap vermeye çalıştığımızda aklımıza yine rollerimiz gelir: “İyi bir anneyim”, “çalışkan biriyim”, “herkese yetişen biriyim.” Rolleri bir kenara bırakınca bazen bir boşluk hissedilir. O boşluk aslında üzerinde durmaya değer bir şey anlatır.
Roller neden bu kadar önemli?

Roller hayatımızı düzenler. Kim olduğumuzu, nerede durduğumuzu, başkalarının bizden ne
beklediğini gösterir. Bir aileye, bir işe, bir topluluğa ait olduğumuzu hissettirir.
Psikolojide kimlik çoğunlukla bu rollerin, ilişkilerin ve deneyimlerin bir araya gelmesiyle oluşan bir bütün olarak düşünülür. Yani rollerimiz kim olduğumuzun önemli bir parçasıdır.
Sorun, rollerin kimliğimizin tamamı hâline gelmesiyle başlar. “Ben bir anneyim” ile “ben sadece bir anneyim” arasında ince ama önemli bir fark vardır.
Rol kimliğin tamamı olduğunda

Bazı insanlar değerli olduklarını ancak bir işlevi yerine getirdiklerinde hissederler: Birine yardım ettiklerinde, başarılı olduklarında, beklenen her şeyi yaptıklarında. Çocuklukta sevgi ve onay belirli koşullara bağlı olduğunda, örneğin uslu olunca, başarılı olunca, kimseyi üzmeyince, kişi zamanla “ancak işe yaradığımda değerliyim” duygusunu içselleştirebilir.
Bu durumda roller kişiyi taşıyan bir zemin olmaktan çıkar, sürekli korunması gereken bir kaleye dönüşür. Rol sarsıldığında kişi yalnızca bir görevini kaybetmiş gibi değil, kendini kaybetmiş gibi hisseder.
Bu en çok hayatın geçiş dönemlerinde görünür hâle gelir:
Çocuklar evden ayrıldığında yaşanan boş yuva duygusu,
Emeklilik ya da iş kaybı,
Bir ilişkinin bitmesi ya da boşanma,
Uzun süre bakım verilen bir yakının kaybı,
Bir hastalık nedeniyle alışılmış sorumlulukların bırakılması.

Bu dönemlerde sıkça duyduğum cümle şudur: “Artık kim olduğumu bilmiyorum.” Bu cümle, kişinin kendini uzun zamandır yalnızca rolleri üzerinden tanımladığını gösterebilir.
Tek bir role yaslanmanın bedeli

Araştırmalar, kendini birçok farklı yönüyle tanımlayan insanların, hayatın bir alanında yaşanan zorlanmadan daha az sarsıldığını gösteriyor. Kimliğimiz tek bir role yaslandığında o rolde yaşanan her sorun bütün benliğimizi etkiler. İşte yaşanan bir başarısızlık “kötü bir çalışanım” duygusunda kalmaz, “değersizim” duygusuna dönüşebilir.
Bazen bunun belirtileri sessizdir:
Dinlenirken suçluluk duymak,
“Hayır” demekte zorlanmak,
Kimse sizden bir şey istemediğinde huzursuz olmak,
Kendi ihtiyaçlarınızı fark etmekte ya da dile getirmekte zorlanmak,
“Ben ne isterim?” sorusuna cevap verememek.
Peki geriye ne kalır?

Rollerin ardında kalan şey bir unvan değil, sizin kendinizle olan ilişkinizdir. Geriye şunlar kalır:
Değerleriniz: Neyi önemsediğiniz, neyin size doğru geldiği.
İç dünyanız: Duygularınız, merakınız, hayal gücünüz.
Size iyi gelenler: Kimse görmese de keyif aldığınız küçük şeyler.
Hikâyeniz: Yaşadıklarınız ve onlardan çıkardığınız anlamlar.
Var olmanın kendisi: Hiçbir şey yapmadığınızda da değerli olduğunuz gerçeği.
Rollerimiz değişebilir, sona erebilir, başkalarına geçebilir. Ama bu öz, rollerin hepsini taşıyan zemindir.
Kendinize sorabileceğiniz birkaç soru

Bu soruları acele etmeden, belki bir deftere yazarak düşünebilirsiniz:
Kimse benden bir şey beklemeseydi, bir günümü nasıl geçirirdim?
Hangi anlarda “işte bu benim” diye hissediyorum?
Çocukken hangi şeyler beni mutlu ederdi? Bunlardan hangileri hâlâ içimde?
Bir rolümü kaybetsem kendime nasıl davranırdım?
Kendimi tanıtırken unvanlarımı kullanamasaydım ne söylerdim?
Bu sorulara hemen cevap bulamamak çok doğal. Cevap aramak bile, uzun süredir ihmal ettiğiniz bir parçanıza yeniden alan açmak demektir.
Rollerden vazgeçmek değil, onlara sıkışmamak
Burada amaç rollerimizi küçümsemek değil. Ebeveyn olmak, birinin eşi ya da çalışanı olmak hayatımıza anlam katar. Amaç, rollerin içinde kendimizi kaybetmemek. Rollerimizi gerçekten seçerek, kendimizden vazgeçmeden yaşayabilmek.
Rolleriniz olmadan kim olduğunuzu düşünmek size zor geliyorsa, bunu yalnız başınıza çözmek zorunda değilsiniz. Terapi, kim olduğunuzu ve neye ihtiyaç duyduğunuzu güvenli bir ortamda keşfetmek için bir alan olabilir.
Siz bu soruya ne cevap verirdiniz? Bütün rolleriniz bir anlığına ortadan kalksa, sizden geriye ne kalırdı?




Yorumlar